Czwarty bezokolicznik (4. infinitiivi: puhuminen, puhumista)

Do tej pory przewinęło się u mnie na blogu wiele bezokoliczników:

Dziś omówię kolejny – rzadko stosowany czwarty bezokolicznik (neljäs infinitiivi) w przypadku nominatiivi z końcówką ‑minen oraz w przypadku partitiivi z końcówką mista/‑mistä. Przykłady:

Sinun on tekeminen kaikki tehtävät! – Musisz wykonać wszystkie zadania!
Sinne ei ole menemistä. – Tam lepiej nie iść.

UWAGA! Nie należy mylić czwartego bezokolicznika z rzeczownikiem odczasownikowym również zakończonym na –minen! Oficjalnie są to inne zjawiska gramatyczne, mimo że te formy wyglądają podobnie. Porównaj:

Puhuminen on vaikeaa. – Mówienie jest trudne. (”puhuminenw tym zdaniu to rzeczownik odczasownikowy, a nie bezokolicznik)
Meidän on puhuminen siitä! – Musimy o tym porozmawiać!  (”puhuminenw tym zdaniu to czwarty bezokolicznik)

Jak tworzymy czwarty bezokolicznik?

Najpierw należy odmienić czasownik w trzeciej osobie liczby mnogiej. Następnie usuwamy końcówkę –vat (lub –vät), a potem dodajemy –minen. Przykłady:

puhua > he puhuvat > puhu- + -minen = puhuminen
tehdä > he tekevät > teke- + -minen = tekeminen
mennä > he menevät > mene- + -minen = meneminen

W przypadku partitiivi zamiast –minen pojawi się ‑mista lub ‑mistä.

puhuminen > puhumista
meneminen > menemistä

Kiedy i jak stosujemy czwarty bezokolicznik?

Czwarty bezokolicznik jest bardzo rzadko stosowany. Pełni dwie funkcje:
1) wyraża obowiązek, możliwość, zakaz
2) podkreśla ciągłość czynności.

Przyjrzymy się bliżej tym dwóm zastosowaniom.

1. Wyrażanie obowiązku, możliwości, zakazu

Czwarty bezokolicznik w przypadku nominatiivi (z końcówką –minen) pojawi się w zdaniu w połączeniu z czasownikami olla (być) lub käydä (chodzić). Służy do wyrażenia obowiązku.

Minun on myöntäminen, että minä olin väärässä. – Muszę się przyznać, że się myliłam.
Häntä on totteleminen. – Trzeba się go słuchać.

Podobnie jak w innych konstrukcjach wyrażających obowiązek, podmiot (jeśli będzie) pojawi się w przypadku genetiivi (minun, sinun, …).

Hänen oli työskenteleminen aamusta iltaan. – On musiał pracować od rana do wieczora.

Czwarty bezokolicznik w przypadku partitiivi (z końcówką –mista lub –mistä) pojawi się w zdaniu w połączeniu z czasownikiem olla (być). Służy do wyrażenia możliwości, braku możliwości, wątpliwości lub zakazu.

Onko häneen luottamista? – Czy można jej zaufać?
Minuun ei ole koskemista! – Nie wolno mnie dotykać!

Czwarty bezokolicznik nie jest popularną formą we współczesnym języku fińskim. Zdecydowanie częściej zamiast tej struktury spotka się zdania z czasownikami modalnymi, takimi jak täytyä, pitää, voida lub saada, połączonymi z pierwszym bezokolicznikiem.

Minun on se tekeminen. = Minun täytyy tehdä se. – Muszę to zrobić.
Sinun ei ole lähtemistä mihinkään! = Sinä et saa lähteä mihinkään! – Nie wolno ci nigdzie wychodzić!
Jos Juliaa on uskominen. = Jos Juliaa voi uskoa. – Jeśli można wierzyć Julii.
Sinne ei ole menemistä. = Sinne ei kannata mennä. / Sinne ei ole hyvä mennä. – Tam lepiej nie iść.

2. Podkreślanie ciągłości czynności

Inną funkcją czwartego bezokolicznika jest podkreślenie ciągłości akcji. Wtedy czasownik użyty jako orzeczenie w zdaniu, pojawi się ponownie w formie czwartego bezokolicznika w przypadku partitiivi. Dodatkowo do tego bezokolicznika dodamy przyrostek dzierżawczy.

Hinnat nousevat nousemistaan. – Ceny ciągle rosną.
Kello käy käymistään. – Zegar bez przerwy chodzi.
Me juoksimme juoksemistamme. – Nieustannie biegliśmy.

W praktyce zamiast czwartego bezokolicznika ciągłość czynności często można wyrazić w inny sposób, na przykład:

Lapsi itki itkemistään. = Lapsi itki ja itki. = Lapsi itki jatkuvasti. – Dziecko płakało i płakało.

I na koniec jeszcze raz podkreślę, że czwarty bezokolicznik jest rzadko stosowaną formą w języku fińskim. Rzadko też o niej się wspomina w podręcznikach do nauki języka fińskiego, ponieważ jest to temat dla zaawansowanych. Moim zdaniem, wystarczy, żeby tę formę kojarzyć, aby móc rozpoznać w napotkanych zdaniach, a samemu lepiej stosować bardziej rozpowszechnione alternatywy.

Źródła:

 

A w następnym artykule z tej serii zajmę się piątym i ostatnim bezokolicznikiem (puhumaisillaan).

Uważasz, że mój artykuł był wartościowy? Jeśli tak, może spodobają Ci się również moje ebooki do nauki języka fińskiego
500 najbardziej przydatnych fińskich słówek
Gramatyka języka fińskiego z ćwiczeniami. Część 2
Język fiński. Słowotwórstwo. Teoria i ćwiczenia
Język fiński. Słownictwo z ćwiczeniami dla początkujących
Suomika

Suomika

Języki obce od zawsze były moją pasją. Przyjemność sprawiała mi ich nauka, ale również nauczanie innych. Dlatego od 10 lat organizuję kursy językowe (fińskiego, niemieckiego, angielskiego oraz polskiego dla obcokrajowców), prowadzę lekcje indywidualne przez Skype, projektuję strony internetowe i inne materiały dydaktyczne, w tym e-learning.

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.