Pierwszy bezokolicznik (1. infinitiivi: puhua)

Nie wiem, czy zdajecie sobie z tego sprawę, ale języku fińskim jest aż pięć bezokoliczników! Dodatkowo niektóre z tych bezokoliczników odmieniają się jeszcze przez przypadki. Tak, czasowniki fińskie mogą odmieniać się przez przypadki!

Poniżej przykłady bezokoliczników wyrazu „puhua” w różnych formach:

1. Bezokolicznik: puhua, puhuakseen
2. Bezokolicznik: puhuessa, puhuttaessa, puhuen
3. Bezokolicznik: puhumassa, puhumasta, puhumaan, puhumalla, puhumatta, puhuman, puhuttaman
4. Bezokolicznik: puhuminen, puhumista
5. Bezokolicznik: puhumaisillaan

Co jakiś czas będę publikować wpis o kolejnym bezokoliczniku. Dziś się zajmę pierwszym bezokolicznikiem (1. infinitiivi) w krótkiej formie.

Pierwszy bezokolicznik to jest ta najbardziej podstawowa czasownika, którą właśnie znajdziecie w słowniku, np. puhua (mówić).

W zdaniach zwykle ten bezokolicznik zostaje odmieniony przez osoby, tryby, czasy, strony (np. puhun, puhuit, puhuisi, puhutaan) i nie jest już nazywany bezokolicznikiem, lecz wyrazem odmienionym.

Kiedy natomiast jest szansa spotkać taki „czysty” bezokolicznik? Poniżej opisuję kilka takich sytuacji:

VERBI + 1. INFINITIIVI

Jeżeli używamy dwóch czasowników w zdaniu, pierwszy jest w odmienionej formie osobowej, to drugi jest czasami w formie pierwszego bezokolicznika.

Czasownik w formie tzw. pierwszego bezokolicznika występuje po takich czasownikach jak na przykład:

aikoa – zamierzać

Aion MENNÄ kotiin. – Zamierzam iść do domu.

ajatella – myśleć, zamierzać

Mitä ajattelet TEHDÄ? – Co zamierzasz zrobić?

alkaa zaczynać

Alkoi SATAA lunta. – Zaczął padać śnieg.

antaa – dać, pozwolić

Anna minun MENNÄ. – Pozwól mi wyjść.

ehtiä – zdążyć

Ei ehtinyt SYÖDÄ ruokaa loppuun. – Nie zdążyłam zjeść jedzenia do końca.
(Również dozwolona forma z 3. bezokolicznikiem: Ei ehtinyt SYÖMÄÄN ruokaa loppuun.)

haluta – chcieć

Haluan LÄHTEÄ ulos. – Chcę wyjść na zewnątrz.

jaksaa – dawać radę, znieść

En jaksa enää SYÖDÄ. – Nie dam rady już jeść.

luvata – obiecywać

He lupasivat TULLA ajoissa. – Oni obiecali przyjść na czas.

mahtaa – móc (często używany przy zgadywaniu)

Mitähän tämä paketti mahtaa PAINAA? – Ciekawe, ile ta paczka może ważyć?

muistaa – pamiętać

Muista OSTAA maitoa! – Pamiętaj, żeby kupić mleko!

osata – potrafić

Osaan AJAA autoa. – Umiem jeździć samochodem.

pelottaa – przerażać

Häntä pelotti MENNÄ sinne yksin. – On się bał tam iść sam.

päättää – zdecydować się, postanowić

Päätin LÄHTEÄ. – Postanowiłam wyjść.

saada – mieć pozwolenie

Saako täällä POLTTAA? – Czy można tutaj palić?

saattaa – móc, prawdopodobnie być

Hän saattaa TULLA illalla. – On może przyjdzie wieczorem.

taitaa – móc, być prawdopodobnym, zdawać się

Se taitaa OLLA totta. – To zdaje się być prawdą.

unohtaa – zapominać

Unohdin OTTAA sateenvarjon mukaan. – Zapomniałam wziąć parasol ze sobą.

uskaltaa – ośmielić się, ważyć się

Uskallapas vain KOSKEA minuun! – Tylko spróbuj mnie dotknąć!

viitsiä – kłopotać się, mieć ochotę, móc

Viitsisitkö SULKEA oven? – Mógłbyś zamknąć drzwi?

voida – móc

Voitko AUTTAA minua? – Czy możesz mi pomóc?

yrittää – próbować

Yritin YMMÄRTÄÄ häntä. – Próbowałam go zrozumieć.

”Minun täytyy” + 1. INFINITIIVI

W konstrukcjach opisujących obowiązek (lub jego brak) w dalszej części zdania pojawia się pierwszy bezokolicznik.

täytyä – musieć

Sinun täytyy SOITTAA hänelle. – Musisz do niej zadzwonić.

pitää – musieć

Minun pitää nyt LÄHTEÄ. – Muszę już wyjść.

olla pakko – mieć obowiązek

Minun on pakko MENNÄ töihin. – Muszę iść do pracy.

tarvita – potrzeba (zwykle w zdaniu przeczącym)

Sinun ei tarvitse TULLA. – Nie musisz przychodzić.

kannattaa – opłacać się, warto

Siitä ei kannata RIIDELLÄ. – Nie warto się o to kłócić.

on aika –  ’pora’

Nyt on aika MENNÄ nukkumaan. – Już pora iść spać.

”On hauskaa” + 1. INFINITIIVI

Również po konstrukcji typu On hauskaa często użyjemy pierwszego bezokolicznika.

On hauska(a) OLLA lomalla. – Fajnie jest być na wakacjach.

On vaikea(a) OPPIA suomea. – Trudno się nauczyć fińskiego.

Tätä konetta on helppo(a) KÄYTTÄÄ. – Tę maszynę jest łatwo obsługiwać.

Więcej przykładów z konstrukcją „On hauskaa” tutaj: https://suomika.pl/zdanie-typu-hauskaa/

”Minulla on aikaa” + 1. INFINITIIVI

Po konstrukcji typu „Minulla on aikaa” kolejny czasownik będzie w formie pierwszego bezokolicznika.

Minulla ei ole aikaa TEHDÄ sitä. – Nie mam czasu tego robić.

Teillä on oikeus OTTAA valokuvia. – Macie prawo robić zdjęcia.

Onko sinulla mahdollisuus TILATA liput? – Czy masz możliwość zamówić te bilety?

Minulla on ajatus MATKUSTAA Suomeen. – Mam pomysł, żeby wyjechać do Finlandii.

OLLA + 1. INFINITIIVI (O mało…)

Czasem może się zdarzyć, że pierwszy bezokolicznik zostanie użyty po czasowniku olla (zwykle w czasie przeszłym imperfekti) do opisania sytuacji w przeszłości, która prawie się wydarzyła (ale jednak się nie wydarzyła).

Minä olin KAATUA. – O mało się nie przewróciłam. (= Minä melkein kaaduin.)

Olimme USKOA häntä. – O mało jej nie uwierzyliśmy. (= Melkein uskoimme häntä.)

Hän oli MYÖHÄSTYÄ junasta. – On o mało się nie spóźnił na pociąg. (= Hän melkein myöhästyi junasta.)

A to dopiero początek przygody z bezokolicznikami fińskimi 😀