Drugi bezokolicznik w przypadku inessiivi (2. infinitiivi: puhuessa)

Dziś przygotowałam kolejny artykuł o bezokolicznikach w języku fińskim. Tym razem dotyczy on drugiego bezokolicznika w przypadku inessiivi w stronie czynnej. Jeśli czytamy teksty w języku oficjalnym, dobrze go znać!

Taki bezokolicznik bywa też jest nazywany po fińsku jako:

2. infinitiivi inessiivi

E-infinitiivi inessiivi

1. temporaalirakenne

ESSA-lauseenvastike

KUN-lauseenvastike

Do czego służy drugi bezokolicznik w przypadku inessiivi?

Taki bezokolicznik jest to równoważnik zdania złożonego z kun (podczas gdy) i służy do opisania jednej czynności w trakcie wykonywania drugiej czynności. Przykład:

Äidin lukiessa lehteä ovikello soi. = Kun äiti luki lehteä, ovikello soi. – Podczas gdy mama czytała gazetę, zadzwonił dzwonek do drzwi.

Jak tworzymy drugi bezokolicznik w przypadku inessiivi?

Proces tworzenia drugiego bezokolicznika w przypadku inessiivi jest trochę złożony i zależy od podmiotu w zdaniu, dlatego rozpisałam wszystko na dwa etapy. Drugi etap podzielony jest na cztery sytuacje.

ETAP 1 – przygotowanie czasownika

Najpierw należy utworzyć drugi bezokolicznik i w tym celu końcową samogłoskę zwykłego bezokolicznika ‑a lub ‑ä zamieniamy na ‑essa lub ‑essä. Nie ma wymiany spółgłosek k-p-t! Przykłady:

puhua > puhuessa

ottaa > ottaessa

saada > saadessa

tulla > tullessa

ajatella > ajatellessa

nousta > noustessa

herätä > herätessä

tarvita > tarvitessa

Dodatkowo, jeśli w pierwszym typie czasownika przedostatnią samogłoską jest e, to zamieniamy ją na i.

lukea > lukiessa

lähteä > lähtiessä

ETAP 2 – ustalenie podmiotu

Ustalenie kto jest podmiotem w zdaniu jest istotne, ponieważ od tego zależy, czy podmiot wystąpi w przypadku genetiivi lub zostanie wyrażony za pomocą końcówki dzierżawczej. Porównaj cztery sytuacje:

SYTUACJA 1: Podmiot w zdaniu podrzędnym i nadrzędnym jest inny. Dodatkowo w zdaniu podrzędnym (kun) nie występuje zaimek osobowy, a na przykład imię lub inna nazwa.

Wtedy podmiot z zdaniu podrzędnym (kun) jest w przypadku genetiivi i nie stosujemy przyrostka dzierżawczego.

Lauran ollessa suihkussa Mikko laittaa ruokaa. = Kun Laura on suihkussa, Mikko laittaa ruokaa. – Gdy Laura bierze prysznic, Mikko przygotowuje jedzenie. (Mikko i Laura to dwa różne podmioty)

Annelin tiskatessa Matti joi kahvia. = Kun Anneli tiskasi, Matti joi kahvia. – Gdy Anneli zmywała naczynia, Matti pił kawę.

SYTUACJA 2: Podmiot w zdaniu podrzędnym i nadrzędnym jest inny, a w zdaniu podrzędnym (kun) występuje zaimek osobowy.

Wtedy podmiot z zdaniu podrzędnym (kun) jest w przypadku genetiivi i jeszcze dodajemy przyrostek dzierżawczy (‑ni, ‑si, ‑an/‑än, ‑mme, ‑nne). Zaimek w 1. i 2. osobie można pominąć.

(Minun) ollessani suihkussa Mikko laittaa ruokaa = Kun minä olen suihkussa, Mikko laittaa ruokaa. – Gdy ja jestem pod prysznicem, Mikko gotuje.  (minä i Mikko to dwa różne podmioty)

(Sinun) kuunnellessasi musiikkia minä luin kirjaa. = Kun sinä kuuntelit musiikkia, minä luin kirjaa. – Podczas gdy ty słuchałeś muzyki, ja czytałam książkę.

Hänen tiskatessaan minä juon kahvia. = Kun hän tiskaa, minä juon kahvia. – Gdy ona zmywa naczynia, ja piję kawę.

(Meidän) tullessamme kotiin lapset olivat jo nukkumassa. = Kun me tulimme kotiin, lapset olivat jo nukkumassa. – Gdy wróciliśmy do domu, dzieci już spały.

(Teidän) nukkuessanne äiti leipoi kakkua. = Kun te nukuitte, äiti leipoi kakkua. – Gdy wy spaliście, mama piekła ciasto.

Heidän kertoessaan asiasta me nauroimme. = Kun he kertoivat asiasta, me nauroimme. – Gdy oni opowiadali o tej spawie, my się śmialiśmy.

SYTUACJA 3: Podmiot w zdaniu podrzędnym (kun) i nadrzędnym jest taki sam.

W tej sytuacji podmiot w zdaniu podrzędnym wyrażany jest tylko za pomocą końcówki dzierżawczej (‑ni, ‑si, ‑an/‑än, ‑mme, ‑nne). Porównaj:

Minä laulan ollessani suihkussa. = Minä laulan, kun minä olen suihkussa. – Śpiewam, gdy jestem pod prysznicem.

Sinä laulat ollessasi suihkussa. = Sinä laulat, kun sinä olen suihkussa. – Śpiewasz, gdy jesteś pod prysznicem.

Hän laulaa ollessaan suihkussa. = Hän laulaa, kun hän on suihkussa. – On śpiewa, gdy jest pod prysznicem.

Mikko laulaa ollessaan suihkussa. = Mikko laulaa, kun hän on suihkussa. – Mikko śpiewa, gdy jest pod prysznicem.

Me laulamme ollessamme suihkussa. = Me laulamme, kun me olemme suihkussa. – Śpiewamy, gdy jesteśmy pod prysznicem.

Te laulatte ollessanne suihkussa. = Te laulatte, kun te olette suihkussa. – Śpiewacie, gdy jesteście pod prysznicem.

He laulavat ollessaan suihkussa. = He laulavat, kun he ovat suihkussa. – Oni śpiewają, gdy są pod prysznicem.

SYTUACJA 4: Zdanie jest bezpodmiotowe.

W tej sytuacji nie ma żadnego podmiotu ani końcówki dzierżawczej.

Syödessä ei saa puhua. = Kun syö, ei saa puhua. – Gdy się je, nie wolno rozmawiać.

DODATKOWE UWAGI:

Jeszcze kilka uwag co do zdań z drugim bezokolicznikiem w przypadku inessiivi:

• Czynności zwykle dzieją się w tym samym czasie (również w czasie przeszłym).

Mikon imuroidessa, Laura tiskaa. = Kun Mikko imuroi, Laura tiskaa. – Gdy Mikko odkurza, Laura zmywa.

Mikon imuroidessa, Laura tiskasi. = Kun Mikko imuroi, Laura tiskasi. – Gdy Mikko odkurzał, Laura zmywała.

• Czasami czynność w zdaniu podrzędnym (kun) może też się wydarzyć później (ale nie wcześniej!) niż czynność w zdaniu nadrzędnym.

Mikon tullessa kotiin, Laura oli jo lähtenyt töihin. = Kun Mikko tuli kotiin, Laura oli jo lähtenyt töihin. – Gdy Mikko wrócił do domu, Laura już (wcześniej) wyszła do pracy.

• Gdy czynność w zdaniu podrzędnym (kun) wydarzyła się wcześniej niż czynność w zdaniu nadrzędnym, stosujemy już inną konstrukcję (o tym będzie innym razem!).

Mikon tultua kotiin, Laura lähti töihin. = Kun Mikko oli tullut kotiin, Laura lähti töihin. – Po tym jak Mikko przyszedł do domu, Laura wyszła (później) do pracy.

• Nie używamy przecinka stosując drugi bezokolicznik:

Hänen siivotessaan me lepäsimme.  – Gdy on sprzątał, my odpoczywaliśmy. (NIE: Hänen siivotessaan, me lepäsimme)

• Zdanie podrzędne może wystąpić przed zdaniem nadrzędnym lub po nim:

Lauran tiskatessa Mikko juo kahvia. = Kun Laura tiskaa, Mikko juo kahvia. – Gdy Laura zmywa naczynia, Mikko pije kawę.

Mikko juo kahvia Lauran tiskatessa. = Mikko juo kahvia, kun Laura tiskaa. – Mikko pije kawę, gdy Laura zmywa naczynia.

• Krótki okolicznik może wystąpić przed bezokolicznikiem lub po nim:

Tullessamme kotiin olimme väsyneitä. = Kotiin tullessamme olimme väsyneitä. – Gdy wróciliśmy do domu byliśmy zmęczeni.

• Długi okolicznik może występuje po bezokoliczniku:

Tullessamme kotiin raskaan työpäivän jälkeen olimme väsyneitä. – Gdy wróciliśmy do domu po ciężkim dniu pracy byliśmy zmęczeni. (NIE: Kotiin raskaan työpäivän jälkeen tullessamme olimme väsyneitä)

A to jeszcze nie wszystko! To co powyżej opisałam dotyczyło tylko strony czynnej. W następnym artykule z tej serii zajmę się drugim bezokolicznikiem w przypadku inessiivi w stronie biernej (puhuttaessa) 😀