Genetiivi (Minkä?)
Genetiivi to przypadek będący odpowiednikiem dopełniacza w języku polskim.
Odpowiada na pytania: Kenen? (kogo?) Minkä? (czego? czyje?)
Kiedy używamy Genetiivi?
- Do opisania przynależności
Uwaga! Genetiivi stoi przed drugim wyrazem – odwrotnie niż w języku polskim.
Helsinki on Suomen pääkaupunki. (Helsinki są stolicą Finlandii.)
Eno on äidin veli. (Wujek jest bratem mamy.)
Ihmisen elämä on lyhyt. (Życie człowieka jest krótkie.)
- Przed następującymi poimkami (wyrazami w postpozycji):
| aikana | podczas | perässä, -stä, -än | za, z tyłu |
| alla, alta, alle | pod, spod | poikki | przez |
| ansiosta | dzięki (czemuś) | puoleen | w kierunku |
| avulla | z pomocą (czegoś) | puolella, -lta, -lle | po stronie |
| edellä, -ltä, -lle | przed | puolesta | w imieniu |
| edessä, -stä, eteen | z przodu, przed | päällä, -ltä, -lle | na, nad |
| halki | przez | päässä, -stä, -hän | w odległości, z odległości, na dystans |
| johdosta | z powodu | seassa, -sta, sekaan | wśród |
| jälkeen | po | sisällä, -stä, -än | w (środku) |
| kanssa | razem z | takana, takaa, taakse | z tyłu |
| kautta | przez | takia | z powodu |
| keskellä, -ltä, -lle | na środku | tähden | z powodu |
| kesken | pomiędzy | varrella, -lta, -lle | podczas |
| kuluessa | podczas | vieressä, -stä, -en | obok |
| kuluttua | za, po | vuoksi | z powodu |
| mukaan | z, zgodnie z | välillä, -ltä, -en | między |
| mukana | z | välissä, -stä, -in | między |
| luona, luota, luokse | u | yli | po, ponad |
| lähellä, -lta, -lle | blisko | yläpuolella, -lta, -lle | nad |
| läpi | przez, wzdłuż | ympäri | wokół |
| ohi | obok (mijając) | ympärillä, -ltä, -lle | wokół |
| ohella | poza tym | äärellä, -ltä, -lle | przy |
| ohessa, -sta, -än | poza (tym) | ääressä, -stä, -en | przy |
Pankki on postin vieressä. (Bank jest obok poczty.)
Asun ystävän kanssa. (Mieszkam z przyjacielem.)
Menen kadun yli. (Idę przez ulicę.)
Lähden kolmen päivän kuluttua. (Wyjeżdzam za trzy dni.)
- Przed przymiotnikiem przy określaniu miar i porównań
Lapsi on metrin pituinen. (Dziecko ma metr wysokości.)
Veri on kirkkaan punaista. (Krew jest czerwona jak wiśnia.)
- Jako podmiot w zdaniach wyrażających konieczność
Minun täytyy mennä. (Muszę iść.)
Ihmisen ei tarvitse tietää kaikkea. (Człowiek nie musi wiedzieć wszystkiego.)
Isän on pakko tehdä ylitöitä. (Ojciec musi pracować w nadgodzinach.)
- Jako podmiot w niektórych wyrażeniach
Hänen on kylmä. (Zimno jej.)
Minun tekee pahaa. (Niedobrze mi.)
- Jako dopełnienie
Minä ostin uuden asunnon. (Kupiłam nowe mieszkanie.)
Hän avaa ikkunan. (On otwiera okno.)
Me näimme koiran. (Widzieliśmy psa.)
Jak tworzymy Genetiivi?
- Aby utworzyć genetiivi w liczbie pojedynczej, należy dodać końcówkę -n do rdzenia wyrazu. Przykłady:
talo (dom) + n > talon
kissa (kot) + n > kissan
- Jeżeli jest to konieczne, należy dokonać wymiany spółgłosek w wyrazie (kk > k, pp > p, tt > t, k > -, p > v, t > d, nk > ng, mp > mm, lt > ll, nt > nn, rt > rr). Przykłady:
Helsinki > Helsingin (nk > ng)
pöytä (stół) > pöydän (t > d)
- Często też należy dokonać zmiany końcówki rdzenia w wyrazie. Przykłady:
nainen (kobieta) > naisen (nen > se)
Suomi (Finlandia) > Suomen (i > e)
- Zdarza się też, że trzeba dokonać zarówno wymiany spółgłosek, jak i końcówki rdzenia w wyrazie:
rengas (opona) > renkaan (zmiana spółgłosek ng > nk i końcówki rdzenia as > aa)
joki (rzeka) > joen (zmiana spółgłosek k > ø oraz końcówki rdzenia i > e)
- Jeżeli nazwa jest pochodzenia obcego i kończy się na spółgłoskę, dodajemy wtedy pomocniczą samogłoskę i przed dodaniem końcówki –n. Przykład:
David > Davidin
Irak > Irakin
Coś z prawej strony przycięło tekst.
a liczba mnoga? czy ona nie występuję w tym przypadku ?
Tak, występuje. Ale to opowieść na inną okazję 😉
no rozumiem mam nadzieję, iż takowy artykuł pojawi się gdyż uczę się sam fińskiego i jestem właśnie na tym przypadku i brakuje mi właśnie liczby mnogiej jak ją tworzyć i kiedy bo sama liczba pojedyncza to jednak dla mnie trochę nie kompletne
i trochę zastanawia mnie czy kiedy tworzę jakieś zdanie bardziej złożone coś w stylu ,, mój pies je tą kość i idzie spać ” to używam np przypadku genetiivi aby podkreślić, iż jest to mój pies a do reszty zdania też używam odpowiednich przypadków czy pisze to w mianowniku ?
W tym zdaniu „mój (pies)” jest w przypadku genetiivi, a reszta w innych odpowiednich przypadkach.
Minun koirani syö tätä luuta ja menee nukkumaan. – Mój pies je tą kość i idzie spać.
Minun koirani syö tämän luun (loppuun) ja sitten menee nukkumaan. – Mój pies zje tą kość (do końca), a potem pójdzie spać.
Witam! Pani Moniko chodzi o wpis z 5.02.2017r. (Wyraz NUKKUA-spać ) mój pies je tę kość i idzie spać. Wyraz nuku(maan) w jaki to przypadku? Mennä -iść łączy się z ilatiivi jeżeli wyraz kończy się na dwie różne samogłoski dodajemy Vn
Niektóre formy czasowników, a konkretnie bezokoliczniki i imiesłowy, odmieniają się przez przypadki w języku fińskim!
Zatem czasownik „nukkua” może się pojawić w takich odmianach jak: nukkumaan (illatiivi), nukkumassa (inessiivi), nukkumalla (adessiivi), …
Więcej o bezokolicznikach w języku fińskim pisałam tutaj: suomika.pl/tag/bezokolicznik
Witam ! Pani Moniko co to znaczy Hampurin poliisissa on pätevää sakkia? Tylko co to znaczy dosłownie Kiitos paljon
dziękuję serdecznie trochę mi to pomogło i czekam w takim razie na artykuł o liczbie mnogiej w genetiivi 🙂
W niektórych zdaniach dochodzi do konfliktu dwóch przypadków, tzn. w jednym zdaniu są zawarte dwa takie słowa, że każde z nich każe użyć innego przypadku. Idealnie obrazuje to twoje zdanie „Wyjeżdżam za trzy dni”. Z jednej strony mamy liczebnik większy niż 1 – więc trzeba po nim użyć Partiitivi, no ale z drugiej strony mamy „kuluttua” które każe użyć Genettiivi. Skąd wiadomo, który przypadek jest ważniejszy i narzuci swoją formę reszcie zdania? Ty napisałaś w Genettivi – „Lähden kolmen päivän kuluttua”. Ja miałem dylemat między tą formą a formą w Partiitivi: Lähden kolme päivää kuluttua. Dziękuję z góry za odpowiedź.
Rzeczywiście czasami może być pewnego rodzaju konflikt, jakiego przypadku użyć. Zwykle w takiej sytuacji rekcja wyrazu decyduje, jakiego przypadku użyć.
Z jednej strony stosujemy przypadek partitiivi po liczebnikach (innych niż „yksi”), ale wtedy gdy sam liczebnik jest w mianowniku. Tak się dzieje zwykle, gdy liczebnik jest elementem podmiotu lub dopełnienia w zdaniach twierdzących, np.
Kaksi poikaa seisoo pihalla. – Dwóch chłopców stoi na podwórku. (tu liczebnik jest częścią podmiotu)
Näen kaksi poikaa. – Widzę dwóch chłopców. (tu liczebnik jest częścią dopełnienia)
Natomiast, gdy wymaga tego rekcja wyrazu, używamy odpowiedniego przypadku. Wtedy zarówno liczebnik, jak i następujący po nim wyraz, przyjmuje odpowiednią formę.
Rakastan kahta poikaa. – Kocham dwóch chłopców. (tu liczebnik jest częścią dopełnienia, ale „rakastaa” wymaga partitiivi, więc liczebnik też jest w tym przypadku)
En näe kahta poikaa. – Nie widzę dwóch chłopców. (tu liczebnik jest częścią dopełnienia, ale jest to przeczenie, więc liczebnik też jest w przypadku partitiivi)
Juttelen kahden pojan kanssa. – Rozmawiam z dwoma chłopcami. („kanssa” łączy się z genetiivi, więc zarówno liczebnik, jak i kolejny po nim wyraz jest w tym przypadku)
Hej ! Podpowie ktoś? 🙂 Jeżeli mowie:
– Minä luen lehteä.
– Nuoret katsovat elokuvaa.
I tak dalej używając P to okreslam rzeczy które dzieją się teraz czy ogólnie rutynowo czy i jedno i drugie? Bo gdy chce powiedzieć ze cos juz jest gotowe/ zakończone to użyje G tak?
– Minä luen lehden.
– Nuoret katsovat elokuvan.
A gdybym chciała powiedzieć o czynności zakończonej ale w liczbie mnogiej to zamiast -n dodaje -t tak?
– Nuoret katsovat elokuvat.
Ze oglądali filmy.
A jak w tym pierwszym przypadku użyć liczby mnogiej? Jak to odmienić w P ?
Witam! Jak to zrozumieć przypadek genetiivi wyraz np. ALLE, ALTA, ALLA-pod spod np. EDESSÄ,- STÄ, ETEEN- z przodu np. PÄÄSSÄ,-STÄ- HÄN- z dala O co chodzi że wyraz np. PÄÄSSÄ- Z dala można mówić na trzy sposoby i kiedy jakiego użyć
Moi! Przydatne są przykłady, aby lepiej zrozumieć znaczenie tych wyrazów. Polecam poszukać przykładów zdań z tymi wyrazami w pospozycji, np. w słowniku https://www.kielitoimistonsanakirja.fi/ albo https://www.sanakirja.fi/finnish-english.
Przykłady z „päässä”, „päästä”, „päähän”:
Puu on kolmen metrin päässä talosta. – Drzewo jest w odległości trzech metrów od domu. / Drzewo stoi trzy metry od domu.
Otin kuvan viiden metrin päästä. – Zrobiłam zdjęcie z odległości pięciu metrów.
Laita se parin metrin päähän seinästä. – Postaw to parę metrów od ściany.
Kiitti
Moi! Co oznacza wyraz ONKS
„Onks” to forma potoczna „Onko” („Czy jest”)
Onks kaikki kunnossa? = Onko kaikki kunnossa? (Czy wszystko w porządku?)
Dziękuję pani Moniko za bardzo szybką odpowiedź Nie chciało mi przetłumaczyć tego wyrazu na żadnym tłumaczu a do newslettera może się kiedyś zapiszę muszę to przemyśleć
Moi! Co to znaczy? Ootsä
„Ootsä” to potoczna forma „Oletko sinä” (Czy jesteś). Tu trochę szerzej pisałam o języku potocznym: suomika.pl/jezyk-mowiony-puhekieli-kontra-jezyk-oficjalny
Witam!! Co to jest NEWSLETTER i jak się można do niego zapisać
Newsletter to wiadomości e-mail wysyłane od czasu do czasu do osób, które zapiszą się na listę. W takich e-mailach wysyłam informacje o moich nowych artykułach na blogu suomika.pl i moich materiałach do nauki fińskiego oraz o promocjach na e-booki i kursy.
Tu jest bezpośredni link, aby zapisać się na newsletter: http://eepurl.com/dvqAij
Täällähän on jo kaikki kammattu. Chodzi o wyraz täällähän czy to jest odmienione przez jakiś przypadek
„Täällähän” to kombinacja wyrazu „täällä” (tutaj) i partykuły -hän. To nie jest odmiana przez przypadki.
Partykułę -hän (lub -han) używamy m.in. do wzmacniania wypowiedzi, coś jak po polsku „ależ”, „przecież”.
Więcej o tej partykule można poczytać na stronie (po angielsku): https://uusikielemme.fi/finnish-grammar/syntax/liitepartikkelit/han-han-liitepartikkeli-clitic-minahan-sanoin
Witam! Syy(pää) sun hymy(yn) to co jest w nawiasie co to za przypadek?
„Syypää” to jeden wyraz w formie podstawowej, czyli w przypadku nominatiivi.
„hymyyn” to wyraz „hymy” w przypadku illatiivi.
Formę podstawową i nazwę przypadka można poznać za pomocą strony FINWOL:
http://www2.lingsoft.fi/cgi-bin/fintwol
Syy -tz. Powód to w takim razie w jakiej formie jest ten wyraz?. Syypää sun hymyyn- tłumacz przetłumaczł że to oznacza powód twojego uśmiechu
„syypää” (winny, osoba winna) to wyraz złożony, składa się z dwóch elementów: „syy” (powód, przyczyna, wina) + „pää” (głowa)
Witam! pytanie wyraz: TOIVOTTAVASTI domyślam się że pochodzi on od czas. TOIVOA-życzyć a reszta wyrazu do czego jest utworzona? czy tego wyrazu trzeba się nauczyć i zapamiętać w całości bo np. nie ma on regóły
Wyraz „toivottavasti” to wyraz pochodny od „toivoa” („mieć nadzieję”).
Końcówka -(T)TAVA jest charakterystyczna dla imiesłowów przymiotnikowych biernych w czasie teraźniejszym/przyszłym (passiivin 1. partisiippi).
np. maksaa > maksettava (do opłacenia)
sanoa > sanottava (do powiedzenia)
syödä > syötävä (do zjedzenia)
tehdä > tehtävä (do zrobienia)
toivoa > toivottava (~ pożądany, oczekiwany)
Końcówka -STI jest charakterystyczna dla przysłówków (JAK?).
huono > huonosti (źle)
kaunis > kauniisti (pięknie)
toivottava > toivottavasti (~ z nadzieją, mam nadzieję, miejmy nadzieję)
Witam, proszę podać jakieś zdanie ( w postopozycji) z „lähellä” w genetiivi.
Na przykład: Asun koulun lähellä. – Mieszkam blisko szkoły.