Dopełnienie w języku fińskim (objekti)

Dopełnienie (po fińsku objekti) jest to podrzędny element zdania. Opisuje przedmiot lub wynik czynności. Zwykle występuje bezpośrednio po czasowniku. Odpowiada na pytania: Kogo? Co? lub Kogo? Czego?

Ostan talon. – Kupię dom.

En osta taloa. – Nie kupię domu.

Minun täytyy ostaa talo. – Muszę kupić dom.

talon, taloa, talo – to jest dopełnienie

Dopełnienia występują z tzw. czasownikami przechodnimi, np.

Hän kirjoitti kirjeen. – On napisał list.

Saanko tämän? – Mogę to prosić? = Mogę to dostać?

Dopełnienie nie jest używane z czasownikami nieprzechodnimi, takimi jak np. olla (być), asua (mieszkać), istua (siedzieć).

Dopełnienie jest rzeczownikiem, przymiotnikiem, zaimkiem lub liczebnikiem.

Haluan tuon valkoisen puseron. – Chcę tamtem biały sweter.

Tunnen hänet. – Znam go.

Ostan yhden kupin kahvia. – Kupię jedną filiżankę kawy.

Jaką formę ma dopełnienie?

Dopełnienie może wystąpić w kilku przypadkach i różni się w liczbie pojedynczej i mnogiej.

LICZBA POJEDYNCZA

W liczbie pojedynczej dopełnienie może wystąpić w czterech przypadkach: genetiivi, nominatiivi, akkusatiivi lub partitiivi.

Uwaga! Niektóre podręczniki do gramatyki fińskiej różnie rozpatrują kwestię przypadków dopełnienia. W nawiasie podano inną nazwę przypadku, która też się może pojawić w książkach gramatycznych.

1. Genetiivi (zwane też akkusatiivi z końcówką –n) stosujemy w zdaniach twierdzących, gdy:

• Przedmiot jest policzalny i traktujemy go całościowo (a nie tylko część).

Haluan pienen kissan. – Chcę małego kotka.

Minä tapaan Annen illalla. – Spotykam się z Anne wieczorem.

Otan (yhden) oluen. – Wezmę jedno piwo.

Syöttekö kalan? – Zjecie (jedną całą) rybę?

Minä syön koko leivän. – Zjem cały chleb.

• Czynność została wykonana w przeszłości i przedmiot jest widoczny jako rezultat w całości. Podobnie jak w języku polskim w zdaniach w czasie przeszłym w aspekcie dokonanym.

Minä luin koko kirjan. – Przeczytałam całą książkę.

Minkä näit metsässä? – Co widziałeś w lesie?

• Czynność będzie wykonana w przyszłości i przedmiot będzie widoczny jako rezultat w całości. Podobnie jak w języku polskim w zdaniach w czasie przyszłym w aspekcie dokonanym.

Ostan lehden. – Kupię gazetę.

Hän kirjoittaa sähköpostin. – Ona napisze maila.

Luen tämän kirjan loppuun. – Przeczytam tę książkę do końca.

He katsovat tämän filmin loppuun. – On obejrzą ten film do końca.

2. Nominatiivi (zwane też akkusatiivi bez końcówki). Czasami, mimo że kryteria z punktu 1 (genetiivi) zostały spełnione, końcówka –n zanika. Dzieje się to, gdy są to:

• Zdania rozkazujące

Osta lehti! – Kup gazetę!

Kirjoita sähköposti loppuun! – Napisz maila do końca.

Avaa ikkuna! ­– Otwórz okno!

• Zdania w stronie biernej

Ikkuna avataan. – Okno się otwiera ./Okno jest otwierane.

• Zdania oznaczające przymus (czyli z czasownikami täytyy, on pakko, pitää)

Minun täytyy ostaa lehti. – Muszę kupić gazetę.

Hänen on pakko lähettää sähköposti. – On musi wysłać maila.

Sinun pitäisi tehdä se. – Powinieneś to zrobić.

• Zdania typu On ..

Oli hauskaa saada lahja. – Miło był dostać prezent

On parasta maksaa lasku nyt. – Najlepiej teraz opłacić rachunek.

ALE: On vaikea saada halpaa asuntoa. – Trudno jest dostać tanie mieszkanie. (Tu aspekt jest negatywny, więc stosujemy partitiivi)

• Liczebniki (z wyjątkiem ‘yksi’ oraz złożeń w wyrazami, które występują tylko lub często w liczbie mnogiej)

Kadulla näin neljä naista. – Widziałam cztery kobiety na ulicy.

Matti söi kolme appelsiinia. – Matti zjadł trzy pomarańcze.

Saanko kaksi kuppia teetä? – Poproszę dwie filiżanki herbaty. / Dosłownie: Czy mogę dostać dwie filiżanki herbaty

ALE:

Saanko yhden kupin teetä? – Poproszę jedną filiżankę herbaty. /Dosłownie: Czy mogę dostać jedną filiżankę herbaty

Mikko lainaa yhden kirjan. – Mikko pożycza jedną książkę.

Ostan kahdet housut. – Kupuję dwie pary spodni.

Otin mukaan kuudet sukat. – Wzięłam sześć par skarpet.

3. Akkusatiivi z końcówką –t, stosujemy, gdy:

• Dopełnienie jest wyrażone za pomocą zaimka osobowego (minä > minut, sinä > sinut, hän > hänet, me > meidät, te > teidät, he > heidät) lub zaimka pytającego osobowego (kuka > kenet) w zdaniach twierdzących, gdy są spełnione kryteria z punktu 1 (genetiivi) lub II (nominatiivi):

Kenet näet? – Kogo widzisz?

Näkeekö hän minut? – Czy on mnie widzi?

Näen sinut. – Widzę cię.

Tunnetko sinä heidät? – Znasz ich?

Minä tapaan hänet. – Spotkam go.

Minun täytyy tavata hänet. – Muszę się z nim spotkać.

Ota minut mukaan! – Weź mnie ze sobą! (również w zdaniach rozkazujących)

Oli mukavaa tavata sinut! – Miło był cię poznać.

4. Partitiivi, stosujemy, gdy:

• Czynność jest w trakcie wykonywania i rezultat tylko częściowo jest widoczny. Podkreślany jest proces, a nie rezultat. Podobnie jak w języku polskim w zdaniach w aspekcie niedokonanym lub zdania w angielskim continuous.

Hän kirjoittaa sähköpostia. – Ona pisze maila.

Luen tätä kirjaa. – Czytam tę książkę.

He katsovat elokuvaa. – Oni oglądają film.

• Przedmiot jest niepoliczalny, abstrakcyjny.

Hän juo kahvia. – Ona pije kawę.

Ostan maalia. – Kupię farbę.

Haluamme rauhaa. – Chcemy spokoju.

• Zastosowany czasownik występuję tylko z partitiivi (tzw. rekcja wyrazu).

Odotan sinua. – Czekam na ciebie.

Rakastan Mikkoa. – Kocham Mikko.

• Zdanie jest przeczące (również z zaimkami osobowymi, w zdaniach rozkazujących, w stronie biernej oraz zdania typu „muszę”).

En lue kirjaa. – Nie czytam książki.

En kutsu häntä. – Nie zaproszę jej.

Älä avaa ikkunaa! – Nie otwieraj okna!

Taloa ei maalata. – Dom nie jest malowany.

Minun ei tarvitse ostaa uutta autoa. – Nie muszę kupować nowego samochodu.

UWAGA!

Partitiivi ma przewagę nad innymi przypadkami. To znaczy, jeśli zarówno kryterium akkusatiivi jak i partitiivi zostanie spełnione, stosujemy partitiivi. Np.

En ostaa uutta televisiota. – Nie kupię nowego telewizora. (Jest to wyraz policzalny, ale ponieważ jest to przeczenie, więc zastosujemy partitiivi).

LICZBA MNOGA

W liczbie pojedynczej dopełnienie może wystąpić w dwóch przypadkach: nominatiivi lub partitiivi.

1. Nominatiivi (zwane też akkusatiivi), stosujemy, gdy:

• Są to wyrazy występujące tylko lub często w liczbie mnogiej (jak np. części ciała, garderoby).

Pesen hampaat. – Myję zęby.

Minä haluan ne housut. – Chcę te spodnie.

• Przedmioty dotyczą konkretnej grupy, często z wyrazem ”kaikki”

Minä ostin kaikki kirjat tuosta kaupasta. – Kupiłam wszystkie książki z tamtego sklepu.

Minä avaan kaikki nuo ikkunat. – Otworzę wszystkie tamte okna.

• Są to zdania rozkazujące, w stronie biernej, zdania typu „täytyy” oraz typu „on hauskaa…”

Nosta kädet ylös! ­– Podnieś ręce do góry!

Juhlat järjestetään lauantaina. – Impreza jest organizowana w sobotę.

Minun täytyy vaihtaa renkaat. – Muszę zmienić opony.

On mukavaa tavata kaikki ystävät. – Miło jest spotkać wszystkich przyjaciół.

2. Partitiivi, stosujemy, gdy:

• Czynność jest w trakcie wykonywania i rezultat tylko częściowo jest widoczny. Podkreślamy proces, a nie rezultat.

Hän pesee ikkunoita. – Ona myje okna.

Luen kirjoja. – Czytam książki.

• Przedmioty są nie są konkretne, nie stanowią 100%

Ostin perunoita. – Kupiłam ziemniaki. (Chodzi ogólnie o jakieś ziemniaki, a nie o konkretne albo wszystkie.)

Tapasin ystäviä. – Spotkałam przyjaciół.

• Zastosowany czasownik występuję tylko z partitiivi (tzw. rekcja wyrazu).

Odotan ystäviä. – Czekam na przyjaciół.

Rakastan kirjoja. – Kocham książki.

• Zdanie jest przeczące (również z zaimkami osobowymi, w zdaniach rozkazujących, w stronie biernej oraz zdania typu „muszę”)

En pese ikkunoita. – Nie myję okien.

En tunne niitä ihmisiä. – Nie znam tych ludzi.