Zaburzona harmonia samogłosek w języku fińskim

W języku fińskim występuje zjawisko harmonii samogłosek. W skrócie zasadę można ująć tak, że samogłoski tylne a, o, u nie występują z samogłoskami przednimi ä, ö, y w jednym wyrazie. Za to samogłoski środkowe e, i mogą mieszkać się z każdymi samogłoskami w wyrazie. Jednak gdy wyraz zawiera tylko samogłoski środkowe e lub i, to końcówka (np. przypadku) będzie zawierać samogłoskę przednią. Więcej informacji TUTAJ.

Czasami jednak te reguły nie są przestrzegane. Oto przykłady:

  1. Wyrazy obce

Niektóre inne wyrazy obce (szczególnie zakończone na -i) mogą mieć zaburzoną harmonię samogłosek już jako wyraz w formie bazowej. Co więcej przy odmianie przez przypadki takie wyrazy często mają dwie końcówki dozwolone.

Przykład:Odmiana wyrazu w partitiivi:
analyytikko (analityk)

NIE: änälyytikkö

analyytikkoa
syndrooma (syndrom)syndroomaa
amatööri (amator)amatööriä
miljardööri (miliarder)miljardööriä
pyramidi (piramida)pyramidia
dynamiitti (dynamit)dynamiittia
olympialaiset (olimpiada)olympialaisia
hyeena (hiena)hyeenaa
psykologia (psychologia)psykologiaa
analyysi (analiza)analyysiä lub analyysia
anonyymi (anonimowy)anonyymiä lub anonyymia
hieroglyfi (hieroglif)hieroglyfiä lub hieroglyfia
vampyyri (wampir)vampyyriä lub vampyyria

 

Niektóre wyrazy obce w formie podstawowej mają zachowaną harmonię, ale przy odmianie pojawiają się dwie formy dozwolone:

Przykład:Odmiana wyrazu w partitiivi:
kompromissi (kompromis)kompromissia lub kompromissiä
krokotiili (krokodyl)krokotiilia lub krokotiiliä
karamelli (cukierek, karmel) karamellia lub karamelliä
arkkitehti (architekt)arkkitehtia lub arkkitehtiä
adverbi (przysłówek)adverbia lub adverbiä

 

  1. Wyrazy złożone

W wyrazach złożonych patrzymy odrębnie na poszczególne części składowe i samogłoski nie muszą być spójne. Czasem jednak trudno zidentyfikować, czy wyraz jest złożony i gdzie przebiega granica.

Przykład:Odmiana wyrazu w partitiivi:
tällainen (taki)

NIE: tälläinen (tämän + lainen)

tällaista
Budapest = Buda + Pest

 

Budapestiä

NIE: Budapestia

fotosynteesi = foto + synteesifotosynteesiä

 

Szczególnie problematyczne są wyrazy zakończone na -metri, -geeni, -teesi, -teismi, -teisti, -fiili, -vertti, -pedi, -septi. Mogą one bowiem mieć dwie dozwolone końcówki (zawierającą samogłoskę przednią lub tylną). Jest też sporo wyjątków.

Końcowy element:Przykład:Odmiana wyrazu w partitiivi:
-metrialkometri (alkometr)

ALE: kilometri (kilometr)

alkometria lub alkometriä

kilometriä

-geeniestrogeeni (estrogen) estrogeenia lub estrogeeniä
-teesihypoteesi (hipoteza)

ALE: proteesi (proteza)

hypoteesiä lub hypoteesia

proteesia

-teismi

-teisti

ateisti (ateista)ateistia lub ateistiä
-fiiliaudiofiili (audiofil)

ALE: profiili (profil)

audiofiilia lub audiofiiliä

profiilia

-verttiintrovertti (introwertyk)introverttia lub introverttiä
-pedi logopedi (logopeda)logopedia lub logopediä
-septiantisepti (antyseptyk)

ALE: konsepti (koncept)

antiseptia lub antiseptiä

konseptia

 

  1. Wyrazy fińskie

Nie tylko w wyrazach obcych dochodzi o niespójności w harmonii samogłosek. Oto przykłady wyrazów, które mają zaburzoną harmonię samogłosek przy odmianie wyrazu przez przypadki:

minä (ja), ALE: minulla, minusta

sinä (ty), ALE: sinulla, sinusta

kuka (kto), ALE: ketä, kenellä (a to dlatego, że odmienione wyrazy pochodzą od przestarzałego słowa ken (kto))

meri (morze), partitiivi: merta (NIE: mertä), ale w innych przypadkach będzie: meressä, merellä, itd.

veri (krew), partitiivi: verta (NIE: vertä), ale w innych przypadkach będzie: veressä, verestä, itd.

Czasami przy tworzeniu wyrazów pochodnych jest niezgodość z harmonią samogłosek:

tietää (wiedzieć) -> tieto (wiedza) (NIE: tietö)

pelätä (bać się) > pelko (strach)

mennä (iść) -> olen menossa (idę)

 

Źródła:

Kielikello – Kompromisseja vai kompromissejä: vierassanojen taivutuspäätteen vokaali

Kielitoimistonohjepankki

Uważasz, że mój artykuł był wartościowy? Jeśli tak, może spodobają Ci się również moje ebooki oraz kursy online do nauki języka fińskiego
Gramatyka-okładka
Wymiana spółgłoskowa w języku finskim-okładka
Suomika

Suomika

Języki obce od zawsze były moją pasją. Przyjemność sprawiała mi ich nauka, ale również nauczanie innych. Dlatego od kilku lat organizuję kursy językowe, prowadzę lekcje indywidualne, projektuję strony internetowe i inne materiały dydaktyczne.

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.