Odmiana czasownika w czasie teraźniejszym (Preesens)

Czasownik w języku fińskim, podobnie do języka polskiego, odmienia się przez osoby w liczbie pojedynczej i mnogiej. Warto zatem poznać końcówki charakterystyczne dla każdej osoby:

pronominiZaimekKońcówkiPrzykład 
minäja-npuhunmówię
sinäty-tpuhutmówisz
hänon, ona, onosamogłoskapuhuumówi
memy-mmepuhummemówimy
tewe, pan, pani-ttepuhuttemówicie
heoni, one-vat/vät(zgodnie z zasadą harmonii samogłosek)puhuvatmówią

 

Czasowniki, ze względu na odmianę, można podzielić na 6 typów.

Typ odmiany czasownika 1 (Verbityyppi 1)

Tu należą czasowniki zakończone na dwie samogłoski w bezokoliczniku, np:

puhua (mówić), sanoa (powiedzieć), istua (siedzieć), seisoa (stać), tanssia (tańczyć), itkeä (płakać), nauraa (śmiać się), laulaa (śpiewać), ostaa (kupować), maksaa (płacić), katsoa (oglądać)

Aby utworzyć odmieniony czasownik w zdaniu twierdzącym należy odrzucić ostatnią samogłoskę i dodać odpowiednią końcówkę z powyższej tabeli. Spójrz na przykład odmiany czasownika ‘asua’ (mieszkać):

minäasua+-nasunmieszkam
sinäasua+-tasutmieszkasz
hänasua+-V (podwojona samogłoska)asuumieszka
measua+-mmeasummemieszkamy
teasua+-tteasuttemieszkacie
heasua+-vat/vätasuvatmieszkają

 

Przeczenie tworzymy z odmienionego ‘ei’ + czasownik w minä-formie bez końcówki –n.
Spójrz na przykład odmiany czasownika ‘asua’:

minäen+asunen asunie mieszkam
sinäet+asunet asunie mieszkasz
hänei+asunei asunie mieszka
meemme+asunemme asunie mieszkamy
teette+asunette asunie mieszkacie
heeivät+asuneivät asunie mieszkają

 

Typ odmiany czasownika 2 (Verbityyppi 2)

Są to czasowniki zakończone na -da lub –dä. Przykłady:

syödä (jeść), juoda (pić), uida (pływać), tupakoida (palić), imuroida (odkurzać), käydä (iść), tehdä (robić), nähdä (widzieć)

Aby utworzyć odmieniony czasownik w zdaniu twierdzącym należy usunąć końcówkę –da/-dä i dodać odpowiednią końcówkę. Spójrz na przykład odmiany czasownika ‘syödä’ (jeść):

minäsyö+-nsyönjem
sinäsyö+-tsyötjesz
hänsyö+syöje
mesyö+-mmesyömmejemy
tesyö+-ttesyöttejecie
hesyö+-vat/vätsyövätjedzą

 

Przeczenie czasownika ‘syödä’:

minäen+syönen syönie jem
sinäet+syönet syönie jesz
hänei+syönei syönie je
meemme+syönemme syönie jemy
teette+syönette syönie jecie
heeivät+syöneivät syönie jedzą

 

WYJĄTKI:

tehdä (robić)

minäteenen tee
sinäteetet tee
häntekeeei tee
meteemmeemme tee
teteetteette tee
hetekeväteivät tee

 

nähdä (widzieć)

minänäenen näe
sinänäetet näe
hännäkeeei näe
menäemmeemme näe
tenäetteette näe
henäkeväteivät näe

 

 

Typ odmiany czasownika 3 (Verbityyppi 3)

Do tej grupy należą czasowniki zakończone na -la/-lä, -ra/-rä, -na/-nä, -sta/-stä np.:

opiskella (uczyć się), tulla (przychodzić), hymyillä (uśmiechać się), purra (gryźć), mennä (iść), pestä (myć), nousta (wstawać)

Aby utworzyć odmieniony czasownik w zdaniu twierdzącym należy usunąć końcówkę -la/-lä, -ra/-rä, -na/-nä, -ta/-tä dodać -e- oraz następnie odpowiednią końcówkę. Spójrz na przykład odmiany czasownika ‘mennä’ (iść):

minämen+-e-+-nmenenidę
sinämen+-e-+-tmenetidziesz
hänmen+-e-+-emeneeidzie
memen+-e-+-mmemenemmeidziemy
temen+-e-+-ttemenetteidziecie
hemen+-e-+-vat/vätmenevätidą

 

Przeczenie czasownika dla ‘mennä’:

minäen+menenen menenie idę
sinäet+menenet menenie idziesz
hänei+menenei menenie idzie
meemme+menenemme menenie idziemy
teette+menenette menenie idziecie
heeivät+meneneivät menenie idą

 

WYJĄTEK:

juosta (biec)

minäjuoksenen juokse
sinäjuoksetet juokse
hänjuokseeei juokse
mejuoksemmeemme juokse
tejuoksetteette juokse
hejuoksevateivät juokse

 

Typ odmiany czasownika 4 (Verbityyppi 4)

Do tej grupy należą czasowniki zakończone na -ta/-tä (z wyjątkiem większości czasowników zakończonych na –ita/itä i  –eta/etä), np.:

siivota (sprzątać), pelata (grać), tiskata (zmywać), haluta (chcieć), osata (umieć), avata (otwierać), herätä (budzić się)

Aby utworzyć odmieniony czasownik w zdaniu twierdzącym należy usunąć literkę –t- pozostawiając jednać końcową samogłoskę i dodać odpowiednią końcówkę. Spójrz na przykład odmiany czasownika ‘haluta’ (chcieć):

minähaluta+-nhaluanchcę
sinähaluta+-thaluatchcesz
hänhaluta+-ahaluaachce
mehaluta+-mmehaluammechcemy
tehaluta+-ttehaluattechcecie
hehaluta+-vat/väthaluavatchcą

 

Przeczenie czasownika ‘haluta’:

minäen+haluanen haluanie chcę
sinäet+haluanet haluanie chcesz
hänei+haluanei haluanie chce
meemme+haluanemme haluanie chcemy
teette+haluanette haluanie chcecie
heeivät+haluaneivät haluanie chcą

 

Typ odmiany czasownika 5 (Verbityyppi 5)

Do tej grupy należą czasowniki zakończone na -ita/-itä, np.:

tarvita (potrzebować), valita (wybierać), häiritä (przeszkadzać)

Uwaga! Niewielka ilość czasowników zakończonych na -ita/-itä odmienia się według Verbityyppi 4, np. hävitä (znikać).

Aby utworzyć odmieniony czasownik typu 5 w zdaniu twierdzącym należy usunąć końcówkę –a, dodać -se- oraz odpowiednią końcówkę. Spójrz na przykład odmiany czasownika ‘tarvita’ (potrzebować):

minätarvita+-se-+-ntarvitsenpotrzebuję
sinätarvita+-se-+-ttarvitsetpotrzebujesz
häntarvita+-se-+-etarvitseepotrzebuje
metarvita+-se-+-mmetarvitsemmepotrzebujemy
tetarvita+-se-+-ttetarvitsettepotrzebujecie
hetarvita+-se-+-vat/vättarvitsevatpotrzebują

 

Przeczenie czasownika ‘tarvita’:

minäen+tarvitsenen tarvitsenie potrzebuję
sinäet+tarvitsenet tarvitsenie potrzebujesz
hänei+tarvitsenei tarvitsenie potrzebuje
meemme+tarvitsenemme tarvitsenie potrzebujemy
teette+tarvitsenette tarvitsenie potrzebujecie
heeivät+tarvitseneivät tarvitsenie potrzebują

Typ odmiany czasownika 6 (Verbityyppi 6)

Do tej niewielkiej grupy należą czasowniki zakończone na -eta/-etä, np.:

vanheta (starzeć się), edetä (posuwać się do przodu), paeta (uciekać)

Uwaga! Niewielka ilość czasowników zakończonych na -eta/-etä odmienia się według Verbityyppi 4, np. haljeta (podzielić).

Aby utworzyć odmieniony czasownik typu 6 w zdaniu twierdzącym należy usunąć końcówkę –ta, dodać -ne- oraz odpowiednią końcówkę. Spójrz na przykład odmiany czasownika ‘vanheta’ (starzeć się):

minävanheta+-ne-+-nvanhenenstarzeję się
sinävanheta+-ne-+-tvanhenetstarzejesz się
hänvanheta+-ne-+-evanheneestarzeje się
mevanheta+-ne-+-mmevanhenemmestarzejemy się
tevanheta+-ne-+-ttevanhenettestarzejecie się
hevanheta+-ne-+-vat/vätvanhenevatstarzeją się

 

Przeczenie czasownika ‘vanheta’:

minäen+vanhenenen vanhenenie starzeję się
sinäet+vanhenenet vanhenenie starzejesz się
hänei+vanhenenei vanhenenie starzeje się
meemme+vanhenenemme vanhenenie starzejemy się
teette+vanhenenette vanhenenie starzejecie się
heeivät+vanheneneivät vanhenenie starzeją się

 

Wymiana mocna i słaba spółgłosek

Często przy odmianie czasownika dochodzi do transformacji wewnątrz wyrazu i niektóre spółgłoski przekształcają się na inne spółgłoski. Podobne zjawisko  występuje też w języku polskim, np. pomagać – pomoże (g->ż), prosić – proszę (s->sz). W poniższej tabeli zobacz, kiedy dochodzi do tzw. wymiany stóp (po fińsku ‘astevaihtelu’) i jakie spółgłoski zmieniają się:

Odmiana A

dwie samogłoski na końcu

Verbityyppi 1

Zmiana w osobach z wyjątkiem ‘hän’, ‘he’

z mocnej na słabą

Wymiana

 

mocna – słaba

Odmiana B

jedna samogłoska na końcu

Verbityyppi 3, 4, 6

Zmiana we wszystkich osobach

ze słabej na mocną

liikkua

poruszać się

>

liikun

poruszam się

kk – k

loukkaan

ranię

<

loukata

ranić

riippua

wisieć

>

riipun

wiszę

pp – p

hyppään

skaczę

<

hypätä

skakać

muuttaa

zmieniać

>

muutan

zmieniam

tt – t

ajattelen

myślę

<

ajatellä

myśleć

alkaa

zaczynać

>

alan

zaczynam

k – –

pakenen

uciekam

<

paeta

uciekać

sopia

pasować

>

sovin

pasuję

p – v

tapaan

spotykam

<

tavata

spotykać

tietää

wiedzieć

>

tiedän

wiem

t – d

riitelen

kłócę się

<

riidellä

kłócić się

onkia

wędkować

>

ongin

wędkuję

nk – ng

hankaan

trę

<

hangata

trzeć

ampua

strzelać

>

ammun

strzelam

mp – mm

lämpenen

ogrzewam się

<

lämmetä

ogrzać się

kieltää

zabraniać

>

kiellän

zabraniam

lt – ll

valtaan

zajmuję

<

vallata

zająć

antaa

dawać

>

annan

daję

nt – nn

kuuntelen

słucham

<

kuunnella

słuchać

kertoa

mówić

>

kerron

mówię

rt – rr

vertaan

porównuję

<

verrata

porównywać

kulkea

jechać

>

kuljen

jeżdżę

lke – lje

halkean

dzielę

<

haljeta

dzielić

särkeä

boleć

>

särjen

bolę

rke – rje

tarkenen

jest mi ciepło

<

tarjeta

być ciepło

 

>

 

hke – hje

rohkenen

śmiem

<

rohjeta

śmieć

Zobacz w zestawieniu z przykładami:

Odmiana A

mocna –> słaba (minä, sinä, me, te)

mocna–> mocna (hän, he)

Odmiana B

słaba–> mocna

Verbityyppi 1Verbityyppi 3Verbityyppi 4Verbityyppi 6
    
kertoaajatellatavatalämmetä
opowiadaćmyślećspotkaćocieplić się
rt –> rrt –> ttv –> pmm –> mp
minäkerronajattelentapaanlämpenen
sinäkerrotajattelettapaatlämpenet
hänkertooajatteleetapaalämpenee
mekerrommeajattelemmetapaammelämpenemme
tekerrotteajattelettetapaattelämpenette
hekertovatajattelevattapaavatlämpenevät

Odmiana czasownika w skrócie:

Typ odmianykońcówkaWymiana spółgłosek(astevaihtelu)Przykład Trzon(bez końcówek form osobowych)
Verbityyppi 1dwie samogłoski

Odmiana A

mocna –> słaba (minä, sinä, me, te)

mocna–> mocna (hän, he)

odottaaczekaćodota- (minä, sinä, me, te)odotta- (hän, he)
Verbityyppi 2-da/-dänie występujesyödäjeśćsyö-
Verbityyppi 3-la/-lä-ra/-rä

-na/-nä

-sta/-stä

Odmiana B

słaba–> mocna

kuunnellapurra

mennä

pestä

słuchaćgryźć

iść

myć

kuuntele-pure-

mene-

pese-

Verbityyppi 4-ta/-tä

Odmiana B

słaba–> mocna

leikataciąćleikkaa-
Verbityyppi 5-ita/-itä nie występujevalitawybieraćvalitse-
Verbityyppi 6-eta/-etä

Odmiana B

słaba–> mocna

edetäpostępować, iść do przoduetene-

 

Chcąc sprawdzić odmianę czasownika warto zajrzeć na strony:

Wiktionary

http://fi.wiktionary.org/wiki/Etusivu

Po wpisaniu hasła kliknij „Siirry”, a następnie „taivutus” przy czasowniku i otwarta zostanie strona z tabelami odmiany danego czasownika

Finnish Verb Conjugator

http://www.dictionar-finlandez.net/main.php?page=verbs

Uważasz, że mój artykuł był wartościowy? Jeśli tak, może spodobają Ci się również moje ebooki oraz kursy online do nauki języka fińskiego
Gramatyka-okładka
Wymiana spółgłoskowa w języku finskim-okładka
Suomika

Suomika

Języki obce od zawsze były moją pasją. Przyjemność sprawiała mi ich nauka, ale również nauczanie innych. Dlatego od kilku lat organizuję kursy językowe, prowadzę lekcje indywidualne, projektuję strony internetowe i inne materiały dydaktyczne.

Może Ci się również spodoba

7 komentarzy

  1. krzychu napisał(a):

    Moi! Typ odmiany 4: Odmieniłem trzy czasowniki na verbix.com (Osata, avata, herätä) i prócz znikającego „t” ostatnia samogłoska jest podwojona, np, avata -> avaan. To jakiś wyjątek, nieregularność? W piątek zaczynam naukę fińskiego właśnie od odmieniania czasowników 🙂 Miałem się zacząć uczyć późną wiosną/latem i przyspieszyłem termin, bo nie mogłem się doczekać :))

    • Suomika Suomika napisał(a):

      Moi!
      To nie do końca tak, że podwaja się ostatnia samogłoska, ile zawsze drugą samogłoską jest „a” lub „ä”
      Przykłady:
      osata > osaan
      haluta > haluan
      siivota > siivoan

      Życzę sukcesów w nauce!

  2. Krzychu napisał(a):

    Cześć. Czy w zdaniu: „Ajattelen, että ole kreisi ja vielä vähän lisää”, „Ole” jest przeczeniem, czy raczej rozkazem?

  3. Małgorzata napisał(a):

    Czy w takim razie w odmianie Verbityyppi 1 czasownik ostaa będzie przy hän nadal brzmiał tak samo? I czy w przeczeniu będzie to ei osta?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.